Praktische toepassing van de Kraljic matrix

Praktische toepassing van de Kraljic matrix

Met de Kraljic matrix stem je je inkoopstrategie af op de waarde van elk product. De vier categorieën uitgelegd, met een praktisch stappenplan.

door Tonnis de Boer

17 januari 2023

Kraljic inkoopportfoliomatrix met vier kwadranten: strategische producten, knelpuntproducten, hefboomproducten en routineproducten

Als supply chain manager of inkoper wil je weten welke waarde de producten en materialen hebben die je inkoopt. Niet elk inkoopartikel verdient evenveel tijd en aandacht. De Kraljic matrix helpt je dat onderscheid te maken. Je stemt je inkoopstrategie voor elk product of materiaal af op de waarde die het voor je bedrijf heeft.

In dit artikel lees je wat de Kraljic matrix is, hoe de vier categorieën werken en hoe je de matrix stap voor stap toepast in de praktijk.

Wat is de Kraljic matrix?

Peter Kraljic introduceerde de inkoopportfoliomatrix in 1983 in Harvard Business Review, in een artikel met als boodschap dat inkoop moet uitgroeien tot supply management. Met het model analyseer je het inkoopportfolio van je bedrijf.

De matrix geeft je inzicht in:

  • hoe je inkoopafdeling werkt en hoe de tijd over verschillende producten wordt verdeeld
  • welke artikelen je kunt uitbesteden of niet meer hoeft te bestellen
  • welke artikelen een bijzonder risico met zich meebrengen

De twee dimensies van de Kraljic matrix

De matrix deelt ingekochte materialen en producten in op twee dimensies, die allebei lopen van laag naar hoog.

Effect op de winst. Hoe strategisch belangrijk is de inkoop? Denk aan de toegevoegde waarde in de productielijn en de invloed van de kosten op de winstgevendheid.

Leveringsrisico. Hoe lastig is het om de levering zeker te stellen? Denk aan de complexiteit van de toelevering, overvloed of schaarste, de beschikbaarheid van materialen en substituten, de logistieke kosten en de vraag of er sprake is van een monopolie of oligopolie.

Samen leveren die twee dimensies vier kwadranten op. Elk kwadrant vraagt om een eigen inkoopaanpak.

De vier categorieën van de Kraljic matrix

1. Strategische producten (hoog winsteffect, hoog leveringsrisico)

Strategische producten vertegenwoordigen een groot deel van je omzet of winst. Vaak gaat het om grondstoffen die een belangrijk deel van de kostprijs bepalen. Je koopt ze regelmatig bij één leverancier, waardoor het risico bij die ene leverancier ligt. De machtsverhouding is redelijk in evenwicht, maar valt de leverancier weg, dan stagneert de inkoop. Strategische producten verdienen extra aandacht en een specifieke inkoopstrategie.

2. Knelpuntproducten (laag winsteffect, hoog leveringsrisico)

Knelpuntproducten hebben weinig waarde, maar zijn onmisbaar en moeilijk verkrijgbaar. Voorraadbeheer is bij deze artikelen cruciaal voor de continuïteit, bijvoorbeeld bij producten met een beperkt aanbod. De leverancier heeft hier de overhand. Een extra buffervoorraad en het zoeken naar alternatieve leveranciers verkleinen die afhankelijkheid.

3. Hefboomproducten (hoog winsteffect, laag leveringsrisico)

Hefboomproducten zijn bij meerdere leveranciers verkrijgbaar en de inkoopkosten vormen een groot deel van de totale kostprijs. Kleine wijzigingen in prijs of kwaliteit hebben veel invloed op de kostprijs. Hier heeft de inkoper de overhand. Zorgvuldige prijsonderhandelingen, goede raamovereenkomsten en gerichte prijsafspraken houden de relatie in balans.

4. Routineproducten (laag winsteffect, laag leveringsrisico)

Routineproducten, ook wel niet-kritieke producten genoemd, hebben weinig waarde en zijn overal verkrijgbaar. Veel grond- en hulpstoffen vallen in deze groep. Ze zijn niet kritiek voor de continuïteit, dus een standaard inkoopaanpak volstaat meestal. Meer standaardisatie bespaart tijd en geld.

Voordelen en beperkingen van de Kraljic matrix

Stem je de inkoopstrategie per product af op de waarde ervan, dan zet je je tijd en middelen efficiënter in. Je vergroot ook de kans dat de juiste producten altijd op voorraad zijn.

Tegelijk is de matrix een richtlijn en geen vaste formule. Elk bedrijf heeft eigen factoren om rekening mee te houden. De markt en je interne situatie veranderen, dus evalueer en actualiseer de matrix regelmatig.

De Kraljic matrix in de praktijk: 5 stappen

  1. Maak een inventarisatie. Zet de producten en materialen die je inkoopt op een rij en deel ze in een van de vier categorieën in.
  2. Bepaal per categorie een inkoopstrategie. Geef strategische producten bijvoorbeeld extra aandacht bij prijsonderhandelingen en kies voor routineproducten een standaardaanpak.
  3. Evalueer je leveranciers. Bepaal welke leveranciers bij welke categorie passen. Voor strategische producten kan dat betekenen dat je alleen werkt met een beperkt aantal betrouwbare leveranciers met wie je een langetermijnrelatie opbouwt.
  4. Monitor de inkoopprestaties. Volg hoe leveranciers en producten presteren en stuur je strategie bij waar nodig.
  5. Communiceer de matrix intern. Zorg dat iedereen die erbij betrokken is de matrix en de bijbehorende strategieën kent.

Het stappenplan van Kraljic zelf

Kraljic adviseert zelf een iets uitgebreider stappenplan voor het hele inkoopproces:

  1. Bereid de portefeuilleanalyse voor.
  2. Bepaal de criteria voor winsteffect en leveringsrisico.
  3. Bepaal het detailniveau van de analyse.
  4. Vul de matrix in.
  5. Analyseer en bespreek de resultaten.
  6. Bepaal per kwadrant de inkoopportfoliostrategie en verbeteracties.
  7. Implementeer de strategie en controleer die.

Met dit stappenplan stuur je beter op voorraadbeheer. Zo voorkom je incourante voorraden en overvoorraad, en dat bespaart kosten.

Spreid je inkoop over de kwadranten

De matrix helpt je de inkoop te professionaliseren en te verbeteren, wat een flinke besparing kan opleveren. Om onnodig risico te beperken, spreid je de inkoop over de vier kwadranten. Zo krijgt geen enkele leverancier te veel macht.

Voorwaarde is dat je elk product of elke productgroep in de matrix kunt plaatsen, bij voorkeur in één kwadrant. Ben je het eens over de posities, dan bepaal je welke acties tot een betere positie leiden:

  • stel per deel van de matrix een inkoopstrategie op
  • beoordeel of elk product in het juiste kwadrant zit of beter kan verschuiven
  • bespreek dit met de leverancier en maak waar nodig nieuwe leveringsafspraken

Samenvatting

  • De Kraljic matrix deelt inkoopartikelen in op winsteffect en leveringsrisico.
  • Dat levert vier categorieën op: strategische producten, knelpuntproducten, hefboomproducten en routineproducten.
  • Elke categorie vraagt om een eigen inkoopstrategie en leveranciersaanpak.
  • De matrix is een dynamisch hulpmiddel. Evalueer en actualiseer hem als interne en externe factoren veranderen, zodat je strategie blijft aansluiten op de actuele situatie van je bedrijf en de markt.

Referenties

  • Dubois, A., & Pedersen, A. C. (2002). Why relationships do not fit into purchasing portfolio models: a comparison between the portfolio and industrial network approaches. European Journal of Purchasing & Supply Management, 8(1), 35-42.
  • Gelderman, C. J., & Van Weele, A. J. (2003). Handling measurement issues and strategic directions in Kraljic's purchasing portfolio model. Journal of Purchasing and Supply Management, 9(5), 207-216.
  • Kraljic, P. (1983). Purchasing must become supply management. Harvard Business Review, 61(5), 109-117.

Benieuwd hoe je elke leveranciersgroep aanstuurt met realtime orderdata? Plan een demo.